Posmatrajući najnoviji rad Aleksandra Maćaševa, Margine, svojevrsni vizuelni dnevnik u formi blog arta, pretpostavljam da bi najveći deo publike, s obzirom na naziv, odmah posmislio na Deridinu opservaciju da upravo margine (uvodi, pribeleške, fusnote... a ne centralni delovi rada) čine ključni deo za razumevanje autorovog dela i misli.

Prateći Margine, pomislila sam prvenstveno na drugu vrstu margina - na ivične i granične pukotine, na mesta upadanja u teritoriju drugih ljudi. Esej «Devoted to Fake» Briena Willemsa na kojim sam naišla, neodoljivo me je privukao kada sam počela pripremati ovaj tekst. Rad se zasniva na naučnoj debati, koja se tokom XIX veka vodila o meduzi Physalia i njenoj prirodi: da li je to jedinstveni organizam ili kolonija zasebnih organizama?

To pitanje prouzrokovalo dalju diskusiju o kontinuitetu između singularnog, pojedinačnog i mnoštva, zajednice, koji istovremeno inkorporira aspekte oba. U ovom slučaju pitanje se prebacuje na prirodu stvaralaštva Aleksandra Maćaševa, blog art, jedinstveno i kolektivno iskustvo, pitanja izolacije, individualnost i netraženo ulaženje u prostore drugih jedinki. Iako priroda voli granice, podele, niše i teritorije, granična i rizična mesta, „pukotine“ i margine su zapravo centralna mesta ovog modela stvaralaštva.

Ljudi se obično posmatraju kao jedinstveni organizmi. Ali to je, zapravo, više pitanje perspektive sa koje to sagledavamo. Margine su većinom nastale u ambijentu autorovih domova, u ambijentu samousvojene teritorije koja projektuje osećanje sigurnosti i kontrole. Kako se autor selio iz jednog grada u drugi, pružao nam je na uvid lični prostor, uz vapaj distanciranja od ličnog doživljaja svoje uloge društvenog i intelektualnog zabavljača (I just want to be taken seriously). Ali, ljudsko telo je mnogo više deo spoljašnjeg sveta nego što se to obično priznaje, čak i u ovom slučaju. Broj mikroba koji kolonizuje naša tela prevazilazi broj ćelija u organizmu. Granica između našeg tela i spoljnjeg sveta postaje zamagljena. Posmatranje ovih promenljivih margina nam pomaže da bolje upoznamo sopstvenu prirodu i kulturu.

Margine odražavaju mnoge aspekte autorovog prethodnog angažmana - aktivizam društvenog i medijskog komentatora (Salon Anarchy), ali uz sasvim vidljivo dominirajuće mesto javnog izlaganja ličnih psihičkih procesa (Overload, I don’t want to be loved, I want to be adored), što je osnova intimnog vizuelnog dnevnika; dodirivanje društvenog stanja svesti (Sanctuary, What’s your excuse?) i povremeno dozvoljavanje ulaska u neočekivanu poetičnost privatnih priča (Our home is fading away). Margine postavljaju određene granice u prilazu bolnim intimnim ispovestima, tako da egzibicionizam ličnih i porodičnih ispovesti postaje artificijelni proizvod na osnovu autentičnih iskustava (Desiring Machine). Rizično poigravanje iskrenošću dovodi u pitanje prirodu i značenje margina: koliko štite, koliko su ispovesti istinite i koliki stepen intruzije nam je dozvoljen?

Konzumirane u domovima, kancelarijama, Internet kafeima, Margine mogu biti viđene kao nove tačke kontakta, ispruženi pipci, koje nam autor redovno šalje, ulazeći u naš prostor, skrećući pažnju, praveći buku, medijski šum. Čini se da medijsku sferu, jednu od autorovih omiljenih tema, možemo sagledati pozivajući se na Bodrijarova tumačenja savremene ekstremne eksplicitnosti kao socijalne pornografije. Autor koristi opsceni medijski šum u svom radu kao mizanscen komentara društvene i privatne eksplicitnosti i iskrenosti.

U isto vreme, novo čitanje Ezopove bajke o mravu i cvrčku (Serres, The Parasite, University of Minnesota Press) govori da je došlo vreme kada su nam cvrčci postali neophodni, a gde su mravi viđeni kao sistemska stvorenja kojima vlada red, racio, klasifikacije, čelična higijena i gde se svaka infekcija ili prisustvo nepoznate materije automatski rediguje. Mravi održavaju margine čistim, dok cvrčak peva, ometa mrava, stvara nered i bučan je. A buka je ta koja kreira složenost i omogućava sistemu da se razvija. Neočekivani „upadi“ u naš život usložnjavaju čitav sistem i otkrivaju na tren njegovu pravu prirodu, a Maćašev je oduvek bio tako bučan.

Margine su, svakako, zanimljive i sa stanovišta činjenice da autor koristi strategiju blog arta za ubacivanje „parazita“ (parazite je često koristio i u svom web artu tokom prethodnih godina), ali i da preuzima ulogu kustosa, medijatora. Time pokreće i pitanje prakse kustosa novih medija, koje zahteva balans između kontrole i transformacije. Reformulišu se uloge kustosa, kao i pitanja kontrole, moći, selekcije i agenata. Posao kustosa postaje pitanje softvera, a autor sam preuzima ulogu instaliranja i orkestracije svojih radova. Maćašev je odabrao formu bloga koja zahteva konstantno updateovanje i reorganizaciju sadržaja, što rad opet čini donekle amorfnim.

Blog art nas opet vraća na pitanje odnosa pojedinačnog, intimnog, privatnog i javnog, zajedničkog. Monitor računara u koji direktno gledamo nesumnjivo propagira osećanje intimnosti i privatnosti, odnosno razmene iskustava jedan na jedan. Ali blogovi zauzimaju dihotomnu poziciju. Postoji namera prezentacije individualnog glasa, ali i želje da se bude deo zajednice. Blogovi su zamagljene margine između privatnog i javnog.

Najzad, uz prethodno jasno naglašeni društveni angažman, rad Maćaševa jasno karakteriše ignorisanje usvojenih društvenih normi. Poigrava se sa identitetima, klizi iz jednog u drugi, samim tim odbijajući bilo kakvu mogućnost grupne pripadnosti. Ne pristaje na postojeće margine, pa stvara sopstvene u cilju konstrukcije bilo kakve forme neophodne stabilnosti u toj odabranoj otuđenosti. A otuđenost formira ili ekscentrike ili revolucionare.



Anica Tucakov
istoričar umetnosti,
kurator i promoter vizuelnih komunikacija,
osnivač studija Anonymous Said:

Engleska verzija teksta >>>